– Viss vi snakkar om volum, så vil detaljomsetninga falle i år. Det trur eg også kjem til å skje med det private forbruket. Men vi reknar likevel med å ende litt i pluss, sidan prisane har stige så mykje, seier sjeføkonom Lars Eivind Haartveit i handelsorganisasjonen Virke til NTB.
Han legg fram Virkes konjunkturrapport torsdag formiddag – berre ein time etter at Noregs Bank gjekk ut med den førebels siste renteavgjerda si. Han peikar nettopp på inflasjonen og rentegaloppen dei siste tre åra som hovudårsak til at detaljhandelen no slit og kjem til å få det tøffare mot slutten av året.
– Lønnsoppgjeret til våren kjem til å hjelpe oss litt, men i det store biletet ser vi ikkje at dette snur før til sommaren, seier han.
Verdien av dei samla detaljomsetninga, når motorkøyretøy og bensin er teke ut, endar opp 3 prosent i vår, ifølgje prognosen. Neste år blir den anslåtte veksten på berre 2 prosent, viss forventningane slår til.
Renta er ikkje ferdig
Årsaka er svak kjøpekraft hos folk flest: Rett nok har lønnsveksten vore solid for dei aller fleste i år, men prisveksten har vore endå høgare – og det etter to tidlegare år med skyhøg inflasjon. Og på toppen kjem eit venta rentenivå framover som Statistisk sentralbyrå (SSB) meiner vi ikkje har opplevd sidan 1990-talet.
– Effekten av renteaukane er langt frå uttømd så langt. Det er viktig å hugse at rentehevinga juni først får effekt på økonomien i hushalda no i september. Vi har framleis ikkje merka noko til renteaukane i august og september, påpeikar Haartveit.
Grovt sett er hovudtendensen at dei sektorane som fekk god oppsving under pandemien, er dei som kjem til å slite mest det neste snaue året. Men dei som hadde det tøffast under nedstenginga, ligg an til å komme kraftig tilbake no.
– Det ser vi mellom anna på motebransjen, altså sko, klede og vesker. Vi ventar dessutan høg vekst i daglegvare i år, men det kjem mest av auka prisar. På volum ser vi ein nedgang, seier Haartveit.
Fryktar kjøpebrems
Spesielt den delen av byggjevarehandelen som rettar seg mot proffmarknaden kjem til å merke ein mykje tregare marknad framover. Nybygg har minka markant, poengterer Haartveit.
– Også den delen som rettar seg mot privatmarknaden kjem til å slite, men her kjem det nok til å snu tidlegare enn for dei som rettar seg mot proffmarknaden, seier han.
Eit vesentleg usikkerheitsmoment – og det er som for alvor set frykt i handelsbransjen – er at folk skal snøre igjen pengesekken fullstendig når renteeffekten slår inn i hushaldsøkonomien for fullt etter å ha fått verke i nokre månader.
– Vi kan risikere at folk, og då spesielt dei med høge lån i forhold til inntekta, etter kvart får skrekken og seier nei, no må eg stramme inn». Det tek framleis nokre månader før renteeffekten verkeleg sig inn over folk og det kan føre til at mange strammar skikkeleg til på pengebruken. Det er mange risikoar, men dette er ein som er verdt å nemne, seier Haartveit.
Han understrekar at dette ikkje er det mest realistiske scenarioet, men like fullt eit risikoscenario som ikkje er utenkjeleg.
